Với hộ gia đình, hộ kinh doanh và doanh nghiệp đang có ý định lắp điện năng lượng mặt trời, nghị định này mang đến nhiều thay đổi trực tiếp đến quyền lợi bán điện dư, thủ tục đăng ký và cơ hội tham gia thị trường mua bán điện. Bài viết dưới đây tổng hợp toàn bộ điểm mới cần nắm.
Mục lục
- Nghị định 243/2026/NĐ-CP là gì?
- Điểm mới ảnh hưởng trực tiếp đến điện mặt trời mái nhà
- Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) mở rộng đối tượng
- So sánh nhanh: Trước và sau Nghị định 243/2026/NĐ-CP
- Ai được hưởng lợi nhiều nhất từ quy định mới?
- Những lưu ý quan trọng trước khi đăng ký
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Nghị định 243/2026/NĐ-CP là gì?
Nghị định 243/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 26/06/2026 và có hiệu lực ngay từ ngày ký. Đây là văn bản sửa đổi, bổ sung một số điều của:
- Nghị định 57/2025/NĐ-CP — quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn (DPPA).
- Nghị định 58/2025/NĐ-CP — quy định chi tiết về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, trong đó có điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Điểm đáng chú ý nhất là Nghị định 243 bổ sung một nhóm chủ thể hoàn toàn mới vào cơ chế mua bán điện trực tiếp: đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm — bao gồm khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu đô thị và khu thương mại tự do. Nhóm này giờ đây có thể vừa mua vừa bán điện tái tạo trong phạm vi quản lý của mình, mở rộng đáng kể phạm vi áp dụng cơ chế DPPA so với trước.
Điểm mới ảnh hưởng trực tiếp đến điện mặt trời mái nhà
Với chủ nhà và hộ kinh doanh đang tìm hiểu lắp điện năng lượng mặt trời, ba thay đổi từ Nghị định 243/2026/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 58/2025/NĐ-CP) đáng quan tâm nhất là:
1. Tỷ lệ bán sản lượng điện dư linh hoạt hơn
Về nguyên tắc, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận nhưng không vượt quá 50% sản lượng điện phát ra tại đầu ra của hệ thống theo cường độ bức xạ. Tuy nhiên, từ nay đến hết ngày 31/12/2030, hai bên được phép thỏa thuận tỷ lệ bán điện dư cao hơn 50% nếu lưới điện khu vực đấu nối đủ khả năng tiếp nhận và đảm bảo điều kiện vận hành an toàn.
2. Cách tính giá mua bán điện dư được làm rõ
Giá mua bán sản lượng điện dư là giá điện năng thị trường điện bình quân của năm liền trước, nhưng không được vượt mức giá tối đa của khung giá phát điện loại hình điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ tương ứng theo từng miền.
3. Đơn giản hóa thủ tục cho hộ gia đình
Hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ lắp điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, đấu nối ở cấp điện áp hạ áp và có bán điện dư được miễn hoặc không cần điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh — giảm đáng kể gánh nặng giấy tờ so với trước.
Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) mở rộng đối tượng
Nghị định 243/2026/NĐ-CP xác định lại phạm vi điều chỉnh của cơ chế DPPA, áp dụng cho ba nhóm chủ thể: đơn vị phát điện năng lượng tái tạo, khách hàng sử dụng điện lớn, và đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm. Việc mua bán điện trực tiếp có thể thực hiện theo hai hình thức:
| Hình thức | Cách thực hiện | Đối tượng tham gia chính | Cơ chế giá |
|---|---|---|---|
| Qua lưới điện kết nối riêng | Giao kết hợp đồng và giao nhận điện năng trực tiếp, không qua lưới điện quốc gia | Đơn vị phát điện NLTT, khách hàng điện lớn, đơn vị bán lẻ điện khu/cụm | Hai bên tự đàm phán, thỏa thuận |
| Qua lưới điện quốc gia | Bán điện trên thị trường giao ngay hoặc ký hợp đồng kỳ hạn điện | Đơn vị phát điện NLTT, khách hàng điện lớn, đơn vị bán lẻ khu/cụm (trừ khu đô thị, khu thương mại tự do) | Theo giá thị trường điện giao ngay + hợp đồng kỳ hạn |
Ngoài ra, khách hàng sử dụng điện lớn hoặc đơn vị bán lẻ điện khu/cụm tham gia DPPA vẫn được phép ký thêm hợp đồng mua điện với Tổng công ty Điện lực, Công ty Điện lực để bổ sung phần sản lượng chưa đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng thực tế.
So sánh nhanh: Trước và sau Nghị định 243/2026/NĐ-CP
| Tiêu chí | Trước Nghị định 243 | Sau Nghị định 243 |
|---|---|---|
| Đối tượng tham gia DPPA | Đơn vị phát điện NLTT và khách hàng điện lớn | Bổ sung thêm đơn vị bán lẻ điện tại khu, cụm |
| Tỷ lệ bán điện dư tối đa | Cố định 50% sản lượng phát | Có thể thỏa thuận cao hơn 50% đến hết 2030 nếu lưới đáp ứng |
| Thủ tục cho hộ gia đình bán điện dư (hạ áp) | Có thể phải điều chỉnh giấy đăng ký hộ kinh doanh | Được miễn hoặc không phải điều chỉnh |
| Đăng ký phát triển nguồn khi bán trực tiếp cho khách hàng lớn | Yêu cầu thủ tục đăng ký phát triển nguồn | Không phải thực hiện thủ tục đăng ký phát triển nguồn |
Ai được hưởng lợi nhiều nhất từ quy định mới?
Dựa trên nội dung sửa đổi, ba nhóm đối tượng sau đây hưởng lợi rõ rệt nhất từ Nghị định 243/2026/NĐ-CP:
- Hộ gia đình đang tiêu thụ điện lớn (từ 3 triệu đồng/tháng trở lên): thủ tục bán điện dư gọn nhẹ hơn, không phải điều chỉnh giấy đăng ký kinh doanh khi đấu nối hạ áp.
- Doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu chế xuất, cụm công nghiệp: có thêm kênh mua điện tái tạo giá cạnh tranh thông qua đơn vị bán lẻ điện tại khu, cụm, thay vì chỉ mua điện truyền thống từ Tổng công ty Điện lực.
- Nhà xưởng, kho bãi có nhu cầu điện 3 pha lớn: có thể thỏa thuận tỷ lệ bán điện dư cao hơn 50% (đến hết 2030) nếu hạ tầng lưới điện khu vực cho phép, tối ưu hiệu quả đầu tư hệ thống công suất lớn.
Công thức xác định sản lượng điện dư theo thỏa thuận giữa hai bên được quy định như sau:
CÔNG THỨC SẢN LƯỢNG ĐIỆN DƯ THEO THỎA THUẬN:
Att = k × Ai
Trong đó:
Att = Sản lượng điện dư theo thỏa thuận (kWh)
k = Tỷ lệ phần trăm hai bên thỏa thuận (tối đa 50%, hoặc cao hơn nếu đủ điều kiện đến hết 2030)
Ai = Sản lượng điện phát tại đầu ra hệ thống theo cường độ bức xạ trong tháng (kWh)
Ví dụ minh họa:
Hệ thống 10 kWp, sản lượng phát tháng Ai = 1.300 kWh
Thỏa thuận tỷ lệ bán điện dư k = 50%
Att = 50% × 1.300 = 650 kWh điện dư được thanh toán theo giá thỏa thuậnNhững lưu ý quan trọng trước khi đăng ký
- Xác định rõ cấp điện áp đấu nối (hạ áp hay trung áp trở lên) vì mỗi cấp có yêu cầu thiết bị và thủ tục khác nhau.
- Với hệ thống đấu nối trung áp trở lên có bán điện dư, cần trang bị thiết bị kết nối với hệ thống thu thập, giám sát, điều khiển theo yêu cầu kỹ thuật của EVN.
- Nếu không bán điện dư nhưng đấu nối trung áp trở lên, bắt buộc trang bị thiết bị bật tắt phát ngược (Zero-Export).
- Công suất lắp đặt không được vượt quá mức Pmax tính theo thông số công tơ đo đếm — cần kỹ sư khảo sát tính toán chính xác trước khi lắp.
- Giá mua bán điện dư luôn bị giới hạn bởi khung giá phát điện tối đa do Bộ Công Thương ban hành, không phải muốn thỏa thuận giá nào cũng được.
- Hợp đồng mua bán điện đã ký trước ngày Nghị định 243 có hiệu lực vẫn tiếp tục thực hiện, có thể đàm phán sửa đổi theo quy định mới nếu hai bên đồng ý.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?
2. Hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà có phải xin giấy phép kinh doanh khi bán điện dư không?
3. Tỷ lệ bán điện dư tối đa hiện nay là bao nhiêu?
4. Doanh nghiệp trong khu công nghiệp có được mua điện tái tạo trực tiếp không?
5. Giá mua bán điện dư được xác định như thế nào?
6. Các hợp đồng mua bán điện ký trước Nghị định 243 có còn hiệu lực không?
Kết luận
Nghị định 243/2026/NĐ-CP mang lại khung pháp lý rõ ràng và linh hoạt hơn cho cả hộ gia đình lẫn doanh nghiệp muốn khai thác điện mặt trời mái nhà: thủ tục gọn nhẹ hơn, tỷ lệ bán điện dư có thể cao hơn trong một số điều kiện, và phạm vi tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp được mở rộng đến cả các khu, cụm công nghiệp. Đây là thời điểm phù hợp để tính toán lại bài toán đầu tư điện mặt trời áp mái, đặc biệt với những hộ kinh doanh và nhà xưởng đang có nhu cầu tiêu thụ điện lớn.
Muốn biết hệ thống của bạn được lợi gì từ quy định mới?
B-USA khảo sát miễn phí, tư vấn công suất phù hợp và hỗ trợ toàn bộ thủ tục đăng ký, đấu nối theo đúng quy định hiện hành — không phát sinh chi phí ẩn.
